Unmasking the Maya

  J’ak’ -'elav ta soraltik xchi’uk Mol Chichol -“Ikak’tikótik iluk ak’o ak’-‘elav SKOTOL TA SKOTOL, ta xokon eklixya, tey istzob sbaik epal krixchanoetik, isk’elik. Oy j-lom yajval osiletik tey ik’ot sk’elik uk. Chalike ali ak’-‘elave ja’ la chal skwenta li Sapatistae. Tey xjoyetik, slapanoj ik’ snenal satik, tey i’albatik komel ti j’abteletik ti ak’o la batikuk ta abtel ta chanib ora ik’-luman ta yok’omale”.
   

“Ti k’usi lek iyilik ik’ot ta pasel yu’un ti kabteltikótik ta ak’ob elave, ti j’abteletike ijel snopobil yu’unik, ja’ me chopol iya’iik ti ajvaliletik une.- ¿La’ jtzaktik li Sapatistaetike yo’ to mu ta sok ep yu’unik li k’ope, ¡li j’abteletike yik’al stoy sbaik tajmek xchi’uk vo’otik!,-xiik. Li j’abteletike j-likel onox ibat yal ka’itikótik, ta chib ora ik’-luman lilok’otikótik tal yo’ ti mu xistaotikótik o ta tzakele, xchi’uk yo’ ti mu xisjipotikótik ech’el ta sve’el ti chanul vo’etik ali lakartoetike, a le’e yu’un naka ja’ oy tajmek tey ta tz’anal vo’etik ta xa’abtik tey ta Florida”.
--Tziak Tza’pat Tz’it.

 

 
Chal k’usi yatel yo’onik slapoj sk'oj, tz'akbil yok ta te'

“Li abteletik ak’ob elavetike, ja’ yech k’u cha’al, istales o lek xch’ulelik, isvik’ o lek satik. Li j’abteletik jelavemik ech’ele, iyalik ti ta la sk’an ta spasik yech uke, yo’ la ti xvinaj o ti k’usi palta yu’unike, ak’o vinajuk, ak’o cha’-vinajuk. Lisutotikótik ta jun o jabil noxtok, k’alal ilaje ja’ nox yech ta j’ech’el o ta sjabilal 1998, lichanubtasvanotikótik ta k’u xi xik’opojótik xchi’uk ti jpat jxokontike, ti k’u xi tzotz xvinaj xik’opojotike, ti k’usi stak’ ta jpastik ta anile, ti smeltzanel ti abtel ta ak’-‘elav ti k’usi yech melele, xchi’uk ti k’u xi xk’ot o ta pasel ta ak’ob elave”.
-- Xun Teratol.

  J’ak’-' elav ta soraltik xchi’uk sk’oj

 

“Ispas yabtel stukik ta ak’ob elav, yo’ ti ta spas xa stukike, yu’un ta xak’ik iluk ta ak’ob elav ti k’usi jelel snopobil yu’unik xchi’uk ti yajvval osiletike. J-moj ijmeltzantikótik li ak’ob elav ($5.25). Ta tz’akale ijcha’-k’eltikótik taj abtele i kak’tikótik iluk ta parajeletik ta Chyapa, ja’ xa isbiin ku’untikótik J’ABTELETIK TA JUN O BALAMIL”.
--Kristobal Tz’it Nujkul.

 

  Ta sa’ik k’op yu’un stoyel stojolik vo'-lajuneb xchan-vinik ta moch

“Ti k’usi yatel ko’ontikotike, ti k’usi li’ay kak’tikótik iluke yu’un ak’o k’obinuk, xch’iuk taj tz’unubile. Ali j-chop j’abteletik ti k’usi sna’ik spasele ak’o p’oluk, ti sk’elomtake ak’o tzatzubuk ti sjol yo’onike”.
--Maryan Lopis te la Krus.

 

  Ta sa’ik ta k’op Mol Chichol

-“A ti kabteltikótik xchi’uk li Sna Jtz’ibajome lek itun tajmek skwenta ta jchap o jbatikótik li’ ta Immokalee une, ali yabtelike li skoltaotikótik ta ya’ibel smelol lek ti k’usi xi’elanotikotike. Liyak’botikótik ta snopel lek ti k’u x’elan jkuxlejaltikótik jtaojtikotike, ja’ yech ta jsa’betikótik smelol k’u xi xtojob ech’el un. Ali ak’-‘elav ta spasike yu’un ja’ chak’ jyules ta joltik, lavi une ijoyp’ij xa ku’untikótik skwenta xchanubtasel ti jchi’iltaktike. A le’e yu’un ja’ meltzanbil ku’untikótik xchi’uk ti buch’utik jchi’uktikótik ta abtele, ja’ sbi Sna’el + Ta Xkal Jk’optik = Ja’ Me Sjelel Taj Une, ja’ sjelel xlik ta yibel k’alal ak’ol”.
--Lukax Benítes, Jnitvanej ta tzobol abtel yu’un j’abteletik ta Imokalie.

   

 

“Xchi’uk li vo’one lek ikojtikin o ti k’u x’elan x’ech’ yu’unik ti k’ak’ale, ja’ nox ti tzotz yipal sk’ane, ja’ jna’ojtik ti oy to onox buy lumal ti staoj yav xchi’uk ti stz’unbal stukike, ti ch’abal lek ti ich’-bail ta muk’e, ch’abal buy xkojtikintik j-set’uk k’u x’elan ti smantalil ti jchi’iltaktike. Ali jk’ulejetike ja’ nox ta snopik li tak’ine, ja’ mu’yuk bu ta syules ta sjol ta sk’uxubin ti xchi’iltake skwenta epal krixchanoetike, ali ch’iel k’opojel xchi’uk li lekil chapanele staoj onox yav, lek nox ya’el xka’itik ja’ nox ti mu’yuk k’usi chk’ot ta pasele”.
--Tziak Tza’pat Tz’it.

 

 

  Mu me xyal ta yolon be  
  Mu me xmuy ta yak’ol be  
  Mu me k’usi xal yo’on  
  Mu me x’ilbajinat  
  Ta patil  
  Ta ba be  
  Ak’bo li syaxal bik’it bee,  
  Li yaxal bee,  
  --Popol Vuj.  
     
El Anterior Ta j-k'ol o ba'yi   Oy Yan El Próximo
Moletik Mayaetik Lavie Talel Kuxlejal Spukel K'op
Slikebel
Oy Yan
Departmento de Antropologia
J'abteletik
Tz'ibetik
  Borde tejido