Unmasking the Maya

Batz’i vo’ne xa tajmek, k’alal mu to ox ta xlok’ik ech’el ta namal balamil li jchi’iltaktik, mejikanoetik k’alal slumal sakil vinik antzetike, ti vo’ne tajmek k’alal ma’uk to ox slumal sakil viniketik antzetike, ti batz’i yajval lumetike chavanik onox la, ta naka ta barko ta xanavik xchi’uk sp’olmalik, batz’i nom la ta xanavik, xchi’uk noxtok yak’ojbeik la yipal ta talel batel xchi’uk ti yan o stalel skuxlejike.

Ja’ la ta skoj ti batz’i lek xchapoj sbaik xchi’uk ti ekelajele, ti k’alal ip’ijubik ti vo’ne jchi’iltaktik ta Mejikoe, iyul xchanubtas sbaik xchi’uk ti k’usi xch’unojike xchi’uk ti k’usi stalel slikelike ti ja’ iyak’beik yipal ja’ yech ikom o ti stalel skuxlejike. Yech ibat o ti k’ak’ale, ti k’usitik ta xlok’ x’ayan yu’unik xchi’uk sk’opik ti jmesoamerikanaetike, isp’olesik ech’el ti stalel skuxlejik k’alal slumal ti sakil vinik antzetike.

Slok’ol osil balamil xokon norte xchi'uk ta yo’lolil Amerika, (Vatemala, Onduras, El Salvador)

Oy ta j-mil jabil, li j’ekel ba’yi jnaklejetik k’u cha’al ta o’lol yosil Mejiko, sjunul Vatemala, Belise, Onduras xchi’uk Nicaragua (Nikaragwa), ja’ chalbeik ta kaxlan k’op (mesoamerikano), chtun la yu’unik k’usuk no ox , skwenta la ta spas o sk’inik, ja’ la k’u cha’al sk’uk’umal k’uk’ mut xchi’uk xchijchonal tak’in, ti naka ja’ yabtelik ta slok’esik ta sminaxik li anasazi (anasasi) xchi’uk hohokam (jojokam), xi to xbat ta j-jot xokon maleb k’ak’al yu’un li slumal sakil viniketike.
Sk’uk’umal mo'och
Chilon tak’in
Yaxal ton
 
 
  P’utum nen  
 
  Josobil ta tzo' k'anal  
  Ali j’abtel ta k’obol li jnaklomaletik ta Mejiko xchi’uk li ta j-jot xokon maleb k’ak’al yu’un li slumal sakil viniketike naka la ja’ ta smeltzanik li pich’bil yaxal tonetik ta spasik ta nen. Taj va’i x’elan slekil chak’ik iluke, ja’ la yech ta xtun yu’unik ta stz’akielik ti ta melel ja’ yech ta xkojtikintik o ti ja’ mol ajvalil mayaetik ta Chichen Itza, taj ta bik’it balamil joybil ta vo’ yu’un Yukatan. Ali pich’pich’ leklek sba yaxal tone, ja’ nan likem tal ta Nuevo México (Nwevo Mejiko).   Ali sjosobile ja’ la ta xtun yu’unik ta sk’a’esobil nukul, ti tey ta staik ta te’tik yu’un Spiro ta Oklahoma (Oklajoma) ( ta 1300-1400, slajel ayanuk jtotik Jesukristo), ismeltzanik ta ik’al ton (tzo´ k´anal) ti ja’ likem tal ta Pachuca (Pachuka) li’ ta yo’lolil Mejikoe.

 

Ko’ol xchi’uk li ekelajele, ti ba’yi krixchanoe lek iyak’beik yo’onal tajimol ta pelota.

Ti ja’ stzobob-bail yu’unik te yo’ buy ta spas sk’inike, tey onox xlik ta smuk’ta lumalik li maya ta Copan (Kopan), ta Onduras ja’ to k’alal slumal jojokam ta Snaketown (slumal kiletal chon) ta Phoenix (Finiks), Arizona (Arisona).

  Tajimol ta pelota ta Kopan Slok’ol tajimol ta pelota hohokam
Tajimol ta pelota ta Palenke
  Tajimol ta pelota hohokam

 

Ti sk’op smantalik ti jchi’iltaktike xchi’uk ti sk’op skajvaltikik ti buch’utik li’ nakajtik ta stz’el Mejiko, oy bak’intik chk’ot stzob sbaik xchi’uk stalel skuxlej ti buch’utik ba’yi jnaklomaletik tey ta slumal li sakil viniketike ta lok’eb k’ak’al xil li yuk’umal Misisipie.
Ta sjabilal baluneb syen jabil slajem ayanuk li jtotik Jesukristoe, ti k’u x’elan talel batelik xchi’uk ti yekelajelike xchi’uk nan mi ta sjelta slumalik tey xa iskolta sbaik ta slikesel skuxlejal li Misisipie. Ba’yi jchi’iltaktik ti xchópolchópol nakajtik tey ta lok’eb k’ak’al yu’un li slumal sakil viniketike; li woodland xchi’uk li cherokeetike, a le’e naka xa isnap’an sbaik ixchanik ti chabajele, iyak’beik yipal ti jchi’iltaktike tey xa me yalel toyol ti yabtelike xchi’uk noxtok istambeik smeltzanel stzobob-bailik ti buy ta spasik sk’inike, ta yolon muk’tik te’tik lek spasik toyol latzbil tonetik.
 
Muk’ta va’al ton yu’un monjeetik ta Cahokia

Taj va’i x’elan stalel skuxlejalik ti vokol ta a’yibel smelole tey ilik nichimajuk ta Cahokia (Kajokia), Illinois (Ilinoy), ta Virginia, West Virginia (Virginia ta Maleb K’ak’al), Georgia, ta Florida xchi’uk ta Louisiana (Luisiana) k’alal to ta svo’-lajunebal syen jabil.

   

Ja’ yech k’u cha’al chal li jun buch’utik ba’yi jtz’ibajometik, j’espanyoletik, ixcholbeik smelol ta tz’ibaele, oy jun batz’I vinik tey nakal ta Wichita ta Kansas, ta sjabilal 1544, sna’ jutuk li batz’i k’op nahuatl (nawatl), li sk’op j’astekaetike.

 
    Li yabtel moletik buch’utik ta sna’beik smelol yabtel ti vo’ne moletike, li muk’tik latzbil tonetike, ja’ yech chalik k’u cha’al la ti vo’ne jteklumetik ta Mejiko xchi’uk ta slumal sakil viniketik, tey ista sbaik ta k’oponel ta nom batz’i jal tajmek ikuch yu’unik.  
El Anterior Ta j-k'ol o ba'yi   Ta j-k'ol o El Próximo
Moletik Mayaetik Lavie Talel Kuxlejal Spukel K'op
Slikebel
Oy Yan
Departmento de Antropologia
J'abteletik
Tz'ibetik
  Borde tejido