Svinajeb Mayaetik

Unmasking the Maya

Ti Ba’yi Jtotik Jme’tike:

Syulesel ta Jolol ti Vo’ne Balamile.

Ali sp’ijilik li mayaetik xchi’uk ti talel batel ti skuxlejalik ta Mejiko xchi’uk Estaros Uniros.


		Ti vo’ne mayaetike, iskuyik ti stoylemal p’ijilike ja’ sbi chalbeik, Ach’ Balamil.

Le’ xa ta sjabilal vo’ob syen k’alal sk’an to ox x’ayan li kajvaltik Jesukristoe, xchi’uk li chalbeik, “Jsalvanej jkaxlanetik” ta sjabilal 1519, tzatzal ajvalil mayaetik k’u cha’al ta Palenque (Palenke), ja’ tey nakajtik te yo’ chalbeik xa Chiapas (Chyapa), Yucatan (Yukatan), Belice (Belise), Guatemala (Vatemala), Honduras (Onduras) xchi’uk El Salvador (Salvarol).

Ti mayaetike iyak’beik yipal tzotz k’opetik istzob sk’opik ta jay-chop yu’un ti sa’- k’ope xchi’uk ti sa’el tak’in xchi’uk sp’ijilik li ta yutil Mejikoe. Tey likem tal ta stojol ti ekelale, yu’un jal, yech noxtok k’u cha’al ti k’usitikuk lekik sbae k’u cha’al ti k’usi ta xch’unike li jmesoamerikanoetike oy bak’intik iyulik ta slumal ti anasasie taj to ta xokon maleb k’ak’al. Li ta slumal sakil viniketike xchi’uk ti ju-chop jnaklomaletik to ox ta lok’eb k’ak’al yu’un li yuk’umal Mississippi (Misisipi).

Ti k’u x’elan vunetik tz’ibabil tey ta Dresde

Jtz’ibajometik, j’anolajeletik, jk’el k’analetik xchi’uk jnitolajeletik, ti mayaetike iyiktaik komel smelol ti k’usi stak’ pasele xchi’uk ti tz’ibabil ta tonetike.

Ti svunike ti buy ta xak’ik ta tzakel sbiik ta tone, tey tzakal iyiktaik o ta j-moj ta ton ti k’u x’elan ta xanab li k’analetike, ti k’u x’elan buy ixanab ti skajvaltikike, xchi’uk smelol ti ch’ul ajvalil viniketik antzetike.

Smuk’ta tanal meltzanbil ali slok’ol Bolom xchi’uk Me’ Choy

Ta svaxakibal syen jabil lavi oy xa ox li jtotik Jesukristoe, isbonik ta pak´bal na ta Bonampak, iya’ibeik lek smelol oy lekik sba sonetik, ak’ot xchi’uk ak’ob elav.

J’ak’ -'elav k’u cha’al slok’ol Bolom

Li yabtel likem ta tz’ib yu’un li Sna Jtz’ibajome, SKÓJOLKÓJOL YABTEL BOLOMETIK, ja’ xal ti ajvalil ta svaxakibal syen jabil lavi jbalamilaltike, li ajvalile ja’ sva’anoj sba li slok’ol Bolom xchi’uk li jme’tik Choy, naka ajvaliletik yu’un li Yaxchilan.

J’ak’ elav’ k’u cha’al ajvalil yu’un Bolom

Ja’ yech noxtok li ta syenal jabil yu’un ti ak’ k’ok’e ti yu’un ja’ istambeik ech’el ti chopole, ta tz’akal tey xa ik’ot ta lajel ti k’alal ital tzalatikuk yu’un slumal ti mayaetike ti ja’ i’ochik tal ti jkaxlanetike.

J’ak’-' elav k’u cha’al totil j'ak'-k'ok'

Ti k’alal ik’otik sujvanikuk ta tzalvanej ti jkaxlanetik ta Chyapa ta sjabilal 1528, ispojbeik yosil ti batz’i vinik antzetike, isujvanik ta xchanel sk’op ti kajvaltike Jesukristoe, ja’ ispajtzanik ta sk’elel stz’ibael vun ti mayaetike.

Ti mol paleetike tzotz iyak’ tzitzel ti mu xa ya’uk tz’ibajikuk ta ton ti jnaklomaletike. Le’e yu’un ja’ toj vokol ta a’yibel smelol snuk’ulal li tz’ib ta sjunul balamile; ti yu’un la ja’ yabtel ti pukuje.

Ta syenal vunetik skwenta k’analetik, ti k’u x’elan ta sna’ik kajvaltik, ti k’usi smelol ti k’usi sna’ike isokbatik.
Ich’ayesbatik ti ep tajmek smelol ti k’u x’elan kuxul chamalik ta sjalile.

Batz’i jutuk nox li mayaetik ti buch’utik oy ta yo’onik stalel skuxlej ti ba’yi stot sme’ike. Ta slajel to vo’ob syen jabil ti ch’abal buch’u ta xk’opoje, yech tz’ijil, li Sna Jtz’ibajome ta xcha’-kuxes ti tz’ibe xchi’uk ti stalel skuxlej ti vo’ne stot sme’ike, ta xchabiik stalel skuxlej ti stot sme’ike yu’un ja’ skwenta ti tz’akal jch’ieletike.

Ta j-k'ol o