Unmasking the Maya

Mam Me’chuniletik: Ya Jcha'na'tik te Bit’il Nameje

    K’oj pasbil ta yaxal ton  
   

Te sp’ijilik te batz’il winiketike sok te stalel xkuxlejalik te Mejiko sok slumal brinkoetike.

Te jmam jme’chuntike la sleik te bit’il ya stak’ xkuxinik te ja’ sbil Ach’ Balamilale.

  
  Slok’omba sk’inal te bats’i winiketik
Slok’omba te bi yilel te sk’inal te bats’i winiketik
    Ta bajk’ sok jo’winik ja’bil te k’alal mato xjul a te Kristoe sok te bit’il talotik ta utz’inel yu’un te “Jkaxlanetik” ta ya’wilal 1519, lom toyemik a te batz’il winiketik jich bit’il ta Palenque (Palenke) ja’ smakojik te bit’il ya’tik te Chyapae, Yucatán (Yukatan), Belice (Belise), Watemala, Honduras (Onturas) sok ta El Salvador (Salvarol).  

Palenque: Jich stalel ya’telik ta muk’ta na te ta Palenke

  

Smuk’ul sna sbabi jme’ tatik ta Palenke

 

Te bi ya’ayel ya ya’y te j-a’tel te ta xch’ul nail sts'ibajebik

 

  
 
  Xch’ul naik te banti ya sts’ibajik ya’tike
 
    Te batz’il winiketike junax la xchajpan sbaik sok stak’inik, la sp’ijubtes sbaik ta yolil te Mejikoe. Lom najt ya xbenik ta p’olmal, te bitik lekik ya xchonike sok te bitik ya snopik yu’un swe’elik te tz’intz’in ajk’ ya xk’otik ta slumal te anasazi (anasasi) ta alan k’inal yu’un te Norteamerica (Norteamerika) soknix te batz’il winiketik ta América (Amerika) te kuxinemik ta lok’i k’aal yu’un te muk’ul uk’um Mississippi (Misisipi).  
Te bi yilel ts’ibubil jilel te ta Dresde
Jtz’ibajometik, joste’etik, j-il ek’etik sok jpas ajtaletik, te batz’il winiketike la yak’ik jilel te bitik lek ya sna’ik spasele sok te btik la stz’ibuik jilel ta tone.   P’ej ton pasbil ta Yaxchilan
   

 

Te sjunike sok te binti la snajkanik jilel ta tone la yak’ik jilel ta sbajtel k’inal, la snajkanik ta ton, te bitik ut’il ya xben te bitik ay ta ch’ulchane, bitik la spaslaik te jch’ultatike, soknix te namej k’opetik yu’un te ajwaliletike.

Smuk’ tanal meltsanbil te slok’omba te balam sok me’ chay

  

 

    Ta waxak xajt’al ja’wil te bit’il nameje la sbonik muk’ul pajk’ ta Bonampak, ja’ te la yak’ik jilel ta ilel a te slekil yutzil te bit’il la swejtesik te sone, ajk’ote sok te ak’ elawale.  
  Sbonil pak’ ta Bonampak
Yach’il sbonil pajk’ ta Bonampak
  
 

J-ak’ elaw jich bit’il slok’omba balam
Te slekil yutzil ya’tel te Sna Jtz’ibajome, TZ’UNBAL TE BALAMETIKE, ja’ ya yak’ ta ilel te waxak xajt’ ja’wil te bit’il ya’tike, te bit’il achajpanwan te mamal ajwalil balame sok te Antz Chaye, ja’ muk’ul ajwaliletik yu’un te Yaxchilan.   J-ak’ elaw jich bit’il me’ chay
  J-ak’ elaw jich bit’il tatil balam
Te ja’nix ya’wilal a te k’alal la spasik k’ope te la sjech suj sbaik ae, soknix te la spojbe sbaik ta patil te slumalik te batz’il winiketik te ja’ lo’il la ya’yik yu’un te jkaxlanetike. J-ak’ elaw jich bit’il muk’ul pas k’op
     
    Te k’alal te julik ta Chyapa te “j-utz’inwanej” jkaxlanetike ta ya’wilal 1528, la spojbeik slum sk’inal te batz’il winiketike, la yich’ik sujel ta xch’unel yan sk’op kajwaltik, jich mala yich’ ak’el yilik jun sok stz’ibik te batz’il winiketike.
 
Ja’ te bitik sts’ibuik jilel ta jun tey Dresde2
 Te paleetike la st’upik te bit’il ya stz’ibuik te yajwal lumetike –Melel lom k’ejel a te bit’il ya xk’opoj te tz’ibik ta balamilale –la skuyik ta ya’teluk pukuj.
 
J-ak’ elaw ya xchik’ik junetike

Bayel ta pajk sjunil yu’unik te bit’il ta ilel te bitik ay ta ch’ulchane, te ya’telike sok slekil yutzil te sp’ijilike la chik’ik ta k’ajk’.


Lom bayel te bitik k’an xch’ayike soknix te slekil yutzil te bit’il kuxul chamalike.
 
  J-ak’ elaw bats’i winik
Yal jtulcheb te batz’il winiketik ya’tik yato sna’ik bit’il ak’axik te smam sme’chunik ta balamilale. Ta patil te k’ax jbajk’ sok jo’winik ja’wil te ma xk’opojike, te Sna Jtz’ibajome yakalix xcha’ kusesel stukel a te tz’ibe sok xkuxlejal te smam sme’chunike, ya sk’ejbeik te namej k’opetik yu’un te “smam sme’chunike” ja’ jich ya yilik a te patil alnich’anetike.
 
Arrow Right
Mamaletik Mayaetik Ya'tik Talel Kuxlejal Spukel K'op
Slijkibal
Ay Yan
Departmento de Antropologia
J'a'teletik
Tz'ibetik
  Borde tejido